Ile zarabia radny gminy – myślisz, że to grosze? Ta kwota Cię zszokuje

Kiedyś, podczas rozmowy w schronisku górskim z turystą z Warmii, zapytałem go, czy zna swojego radnego gminy. Odpowiedział, że nie wie nawet, kto to jest, „bo to tylko ktoś, kto za darmo chodzi na zebrania”. Zaskoczyło mnie to, bo miałem już wtedy świadomość, że funkcja radnego nie jest wcale bezpłatna – przeciwnie, potrafi być całkiem dochodowa. Nawet w najmniejszych gminach. I właśnie o tym będzie ten artykuł – rozbijemy mit głoszący, że radni to wolontariusze bez wynagrodzenia, i przeanalizujemy pragmatycznie to, ile zarabia radny gminy oraz dlaczego to może cię zszokować.

Czym tak naprawdę zajmuje się radny gminy?

Zanim skupimy się na pieniądzach, warto choć syntetycznie przypomnieć, czym w ogóle zajmuje się radny gminy. W największym skrócie – to członek organu uchwałodawczego samorządu terytorialnego. Radny gminy bierze udział w ustalaniu budżetu i kierunków rozwoju lokalnej wspólnoty. Głosuje nad planami zagospodarowania przestrzennego, nad strukturą oświaty, nad wysokością lokalnych podatków i opłat. Jednym słowem: ma bezpośredni wpływ na to, jak funkcjonuje gmina w codzienności jej mieszkańców.

Co ważne – radny nie jest etatowym pracownikiem gminy. Nie siedzi codziennie w biurze, nie ma ustalonych godzin pracy. Ale nie oznacza to, że jego zadania ograniczają się do paru spotkań rocznie. W praktyce musi uczestniczyć w sesjach rady, pracować w komisjach tematycznych, przygotowywać się do głosowań, angażować się w sprawy mieszkańców – to często dziesiątki roboczogodzin miesięcznie.

I choć nie dostaje wynagrodzenia w klasycznym sensie, to każdemu radnemu przysługuje dieta – forma ekwiwalentu pieniężnego za wykonywanie obowiązków. I to właśnie ten temat stanowi sedno naszej analizy.

Ile zarabia radny gminy? Praktyczna analiza ze wszystkich poziomów samorządu

Wysokość diet radnych reguluje ustawa o samorządzie gminnym oraz rozporządzenia Rady Ministrów. Kluczowym dokumentem w tej sprawie jest Rozporządzenie Rady Ministrów z lipca 2021 r., które znacznie podniosło maksymalne dopuszczalne stawki diet dla radnych, zwiększając je nawet o kilkadziesiąt procent.

Warto rozróżnić kilka poziomów samorządu, bo stawki różnią się zależnie od wielkości gminy.

1. Mała wiejska gmina do 15 tys. mieszkańców

W takich gminach dieta przyprawia o zdziwienie tym bardziej, że wielu wyobraża sobie, że to „symboliczne pieniądze”. Tymczasem nawet tu radny może otrzymywać od 1 500 do 2 400 zł miesięcznie. Przewodniczący rady – znacznie więcej, często powyżej 3 000 zł. Kwoty te są ustalane przez samą radę, więc mogą się różnić między gminami, ale zawsze mieszczą się w ustawowych widełkach. Nie jest wykluczone, że w niewielkiej gminie w Polsce radny otrzymuje miesięcznie więcej niż początkujący nauczyciel z dwóch etatów.

2. Gminy miejsko-wiejskie (średnie)

W tych jednostkach samorządowych (liczących zwykle od 15 tys. do 50 tys. mieszkańców) diety są wyraźnie wyższe. Typowy radny może liczyć na 2 500–3 200 zł miesięcznie. Wiceprzewodniczący rady gminy – jeszcze więcej. A przewodniczący? Często otrzymuje maksymalną stawkę dopuszczalną przez prawo, czyli obecnie – 4 291,50 zł miesięcznie.

3. Gminy miejskie powyżej 100 tys. mieszkańców

Tu stawki są najwyższe, bo i zakres zadań rady znacznie bardziej rozbudowany. W takich miastach jak Rzeszów, Bielsko-Biała czy nawet Zamość – można spotkać radnych, którzy pobierają miesięczne diety rzędu 4 000–5 000 zł. Rekordziści – czyli przewodniczący komisji czy przewodniczący rady – otrzymują nawet ponad 6 000 zł. Przy czym należy podkreślić – są to kwoty nieopodatkowane (w większości przypadków), gdyż dieta radnego do wysokości 3 000 zł miesięcznie jest zwolniona z podatku dochodowego.

Myślisz, że to grosze? Ta kwota może realnie wpłynąć na budżet domowy

Dla wielu mieszkańców gmin wiejskich czy miejsko-wiejskich zaskoczeniem może być fakt, że radny (często sąsiad, kolega z lokalnego klubu sportowego czy nauczyciel emeryt) otrzymuje regularnie kwotę przekraczającą średnie dodatki rodzinne czy emerytury. A wysoka dieta – na poziomie 2 500–3 000 zł – stanowi realne, comiesięczne zasilenie budżetu domowego. I to nie za pełny etat.

Warto podkreślić, że większość radnych – szczególnie w małych gminach – wykonuje funkcję równolegle z pracą zawodową. Oznacza to, że dieta z rady gminy jest często „drugą pensją”. W niektórych przypadkach ta „druga pensja” przewyższa tę pierwszą.

Oczywiście istnieją wyjątki – zdarzają się radni, którzy nie pobierają diet lub przekazują je w całości na cele społeczne. Jednak są to pojedyncze przypadki – większość samorządowców korzysta z przysługujących im środków w pełnym zakresie.

Brak jawności również waha w postrzeganiu wynagrodzeń

Choć teoretycznie informacje o dietach radnych są jawne, w praktyce trudno do nich dotrzeć przeciętnemu obywatelowi. Gminy często nie publikują szczegółowych danych. Trzeba złożyć wniosek o dostęp do informacji publicznej, co mało kto robi. W efekcie – w świadomości społecznej nadal pokutuje przekonanie, że bycie radnym „to raczej prestiż niż zarobek”.

Tymczasem realia są zupełnie inne. W 2023 roku jedna z gmin wiejskich w woj. mazowieckim przyznała radnym stałe miesięczne diety na poziomie 2 800 zł – bez względu na liczbę posiedzeń. Daje to w skali roku 33 600 zł. To więcej niż wiele osób zarobi w przeciągu roku na etacie w sektorze publicznym.

Czy dieta to nagroda, czy wynagrodzenie?

Temat ten bywa kontrowersyjny również wśród samych radnych. Ustawa określa jasno – dieta przysługuje jako rekompensata za utracone dochody lub czas poświęcony obowiązkom radnego. Ale czy rzeczywiście zawsze tak jest?

Z moich rozmów z kilkunastoma radnymi różnych szczebli (mzm. z małych gmin i miast powiatowych) wynika, że wielu z nich traktuje diety jednoznacznie jako wynagrodzenie – i nie mają wobec tego żadnych wątpliwości moralnych. Przeciwnie – uważają, że pełniąc funkcję publiczną, ryzykując swoją reputację i angażując się w sprawy mieszkańców, wykonują odpowiedzialną i wymagającą pracę.

Warto więc odejść od mitów – to nie są „symboliczne pieniądze”. Funkcja radnego gminy to stanowisko, które pozwala na realne, regularne zarabianie.

A co z kosztami kampanii wyborczej?

Często spotykam się z opinią, że „radny i tak więcej wyda na kampanię, niż zarobi”. To zależy od gminy. W mikrogminach wyborcze kampanie bywają prowadzone niemal bezkosztowo – ograniczają się do zamieszczenia kilku postów w mediach społecznościowych i rozdania ulotek. Wówczas nawet jedna miesięczna dieta może sfinansować całą kampanię.

W większych gminach – gdzie startuje kilkudziesięciu kandydatów – konkurencja jest większa, a i koszty rosną (banery, ogłoszenia w prasie lokalnej, wsparcie graficzne). Jednak po jednej kadencji (trwającej 5 lat!) radny z gminy średniej wielkości może „zarobić” na samych dietach nawet 180 000 zł. Koszt kampanii? Rzadko przekracza 3-5 tys. zł. Bilans wypada zatem jednoznacznie korzystnie.

Podsumowanie

Rzeczywistość, jak zawsze, odbiega od stereotypu. Diety radnych gminnych to nie „symboliczne grosze”, lecz konkretne, regularne pieniądze – często przekraczające nie tylko średnie dodatki socjalne, ale nawet podstawowe wynagrodzenia lokalnych pracowników oświaty czy administracji. W małych gminach dieta może wynosić 1 500–2 500 zł miesięcznie, a w miastach – nawet 6 000 zł dla przewodniczących rady.

Czy to za dużo? Zdania są podzielone – ale nie sposób zaprzeczyć, że funkcja radnego, mimo iż formalnie nie jest zatrudnieniem, stanowi realne źródło dochodów. I to znacznie bardziej stabilne niż się wielu wydaje. Więc zanim znów ktoś powie, że „radni to społecznicy bez grosza”, warto spojrzeć do oficjalnych uchwał budżetowych i przekonać się, ile naprawdę wynoszą diety. Możesz się zdziwić.